નાની વાતો, મોટો ફરક.

દૂધમાં મોટા ભાગે પાણી જ હોય છે. ફક્ત ખવડાવતી વખતે નહીં, આખો દિવસ પશુઓની સામે ચોખ્ખું પાણી રાખો. હવાડો રોજ સાફ કરો; ગંદું પાણી પશુઓ ઓછું પીએ છે. ઉનાળામાં તેમને ઘણું વધારે પાણી જોઈએ.

રોજ વધારાનું TMR-E આપો: ગર્ભના પહેલા ત્રીજા ભાગમાં +1 kg, વચ્ચેના ત્રીજા ભાગમાં +2 kg અને છેલ્લા ત્રીજા ભાગમાં +3 kg (ગાય: મહિના 1–3, 4–6, 7–9; ભેંસ: 1–3, 4–7, 8–10). તે દૂધ આપતી હોય કે વસૂકેલી હોય, આ સરખું જ છે. તમારી ખોરાક યોજનામાં પશુને ગાભણ તરીકે નોંધો, એટલે તે આ જાતે ઉમેરી દેશે.

સેશે તેના ખોરાક પર છાંટી દો. રોજ 10 લિટર સુધી દૂધ આપતી ગાય: રોજ 1 સેશે. 10 લિટરથી વધુ: 2 સેશે, એક સવારના ખોરાક સાથે અને એક સાંજે. 4 લિટર સુધી દૂધ આપતી ભેંસ: 1 સેશે; વધુ હોય તો: 2.

ઘેટાં-બકરાંને શરીરના વજન પ્રમાણે ખવડાવાય છે: વજન વધારવા માટે રોજ 5%, સંવર્ધન માટે 3.5% (ફક્ત TMR-E આપો ત્યારે). દર બે અઠવાડિયે 2–3 સામાન્ય કદનાં પશુઓનું વજન કરો અને તમારી ખોરાક યોજનામાં વજન બદલો; જેમ મોટાં થાય તેમ તેમને વધુ જોઈએ.

થેલીઓ સૂકી, છાંયાવાળી જગ્યાએ, જમીનથી ઉપર પેલેટ કે પાટિયાં પર, દીવાલથી દૂર રાખો. ખોલેલી થેલી કસીને બંધ કરો અને લગભગ એક અઠવાડિયામાં વાપરી નાખો. ખાટી વાસ આવતો કે ફૂગ વળેલો ખોરાક ક્યારેય ન ખવડાવો.

ગાયને પૂરતો અને સંતુલિત ખોરાક મળે, આખો દિવસ ચોખ્ખું પાણી મળે, અને તે ઠંડી અને તંદુરસ્ત રહે ત્યારે તે વધુ દૂધ આપે છે. દરેક ગાયને તે આપે તેટલા દૂધ પ્રમાણે ખવડાવો, બધી ગાયોને એકસરખું નહીં. ખાલી પેટની ખોટ કોઈ પાઉડર કે ઇન્જેક્શન પૂરી કરી શકતું નથી.

1. પૂરતો ખોરાક આપો, અને યોગ્ય ખોરાક આપો

ઘણી ગાયોને ખોરાક ઓછો જ મળે છે, અથવા 5 લિટર આપતી હોય કે 15, દરેક ગાયને સરખો ખોરાક અપાય છે. દૂધ આપતી ગાયના રોજના ખોરાકમાં બે ભાગ જોઈએ:

• નિભાવ: તેનું શરીર ચલાવવા જોઈતો ખોરાક. લીલો ચારો ભરપૂર હોય તો રોજ લગભગ 24–25 kg લીલો ચારો. ફક્ત સૂકો ચારો હોય તો 8–9 kg સૂકો ચારો. જરા પણ ચારો ન હોય તો 7–8 kg સંપૂર્ણ આહાર.
• દૂધ: નિભાવ ઉપરાંત, તે આપે તે દરેક લિટર માટે લગભગ 0.8 kg Truemeal TMR-E સંપૂર્ણ આહાર. 10 લિટર આપતી ગાયને દૂધ માટે લગભગ 8 kg જોઈએ.

આ માત્રા TMR-E માટે છે. બીજા ખોરાકની માત્રા અલગ હોય છે, એટલે તેની થેલી પર લખ્યું હોય તે પ્રમાણે આપો.

ખોરાકમાં સંતુલન પણ જોઈએ: ઊર્જા (અનાજ), પ્રોટીન (ખોળ), રેસા (ચારો) અને ખનિજો. એક વસ્તુ વધુ અને બીજી ઓછી હોય તો દૂધ અટકે છે. સંપૂર્ણ આહારમાં આ ચારેય ભેળવેલાં આવે છે, એટલે ગાય ફક્ત તેને ગમતું વીણીને ખાઈ શકતી નથી.

મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તે તમારા ફાર્મની દરેક ગાય માટે આ હિસાબ કરી આપે છે.

2. આખો દિવસ ચોખ્ખું પાણી

દૂધમાં મોટા ભાગે પાણી જ હોય છે. જે ગાય ઇચ્છે ત્યારે પાણી ન પી શકે તે ઓછું દૂધ આપે છે. આખો દિવસ તેની સામે ચોખ્ખું પાણી રાખો, હવાડો રોજ સાફ કરો, અને ઉનાળામાં વધુ પાણી આપો. વધુ વાંચો: હંમેશાં ચોખ્ખું પાણી.

3. ખોરાક ધીમે ધીમે બદલો

ખોરાક અચાનક બદલવાથી પેટ બગડે છે, અને દિવસો સુધી દૂધ ઘટી શકે છે. કોઈ પણ નવો ખોરાક એક અઠવાડિયામાં શરૂ કરો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો.

4. તેને ઠંડી અને આરામમાં રાખો

ગરમીથી દૂધ ઘટે છે. ઉનાળામાં છાંયડો અને હવાની અવરજવર આપો, અને સૌથી ગરમ કલાકોમાં ગાયો પર પાણી છાંટો કે નવડાવો. સૂકી, ચોખ્ખી જમીન અને બેસવાની જગ્યા આપો. બેસીને વાગોળતી ગાય દૂધ બનાવતી ગાય છે.

5. એક જ સમયે દોહો, અને પૂરું દોહો

રોજ એક જ સમયે, શાંતિથી દોહો, બની શકે તો એક જ વ્યક્તિ દોહે. પૂરું દોહી લો: આઉમાંથી છેલ્લે નીકળતા દૂધમાં સૌથી વધુ ફેટ હોય છે. ઘોંઘાટ, મારઝૂડ કે ઉતાવળમાં દોહવાથી ગાય દૂધ ચડાવી રાખે છે.

6. તેની તબિયત પર ધ્યાન રાખો

• આઉ (બાવલું) કઠણ, ગરમ કે સોજેલું હોય, અથવા દૂધમાં ગાંઠા હોય: આ મસ્ટાઇટિસ (આઉનો સોજો) હોઈ શકે. વહેલા તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.
• કૃમિ અને ઇતરડી: તમારા પશુ ડૉક્ટર કહે તે મુજબ કૃમિની દવા અને સારવાર આપો.
• FMD (ખરવા-મોવાસા) જેવી રસી: સમયસર, તમારા પશુ ડૉક્ટર કે પશુપાલન વિભાગ કહે તે મુજબ.
• ખાતી ન હોય, તાવ હોય, કે દૂધ અચાનક ઘટી જાય: તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.

7. વિયાણ પહેલાં અને પછી સંભાળ

આખા વેતરમાં તે કેટલું દૂધ આપશે તે વિયાણની આસપાસનાં અઠવાડિયાં પર ઘણું આધાર રાખે છે. ગાભણ હોય ત્યારે રોજ વધારાનો ખોરાક આપો: મહિના 1–3 માં +1 kg, મહિના 4–6 માં +2 kg અને મહિના 7–9 માં +3 kg. વાંચો: ગાભણ ગાય કે ભેંસને શું ખવડાવવું. વિયાણ પહેલાં તેને વસૂકવીને આરામ આપો; સામાન્ય રીતે લગભગ બે મહિનાની સલાહ અપાય છે. વિયાણ પછી દૂધ વધે તેમ તેનો ખોરાક ધીમે ધીમે વધારો. તમારી ગાયોને પહેલાં મિલ્ક ફીવર (સુવા રોગ) થયો હોય, તો આગલા વિયાણ પહેલાં શું કરવું તે તમારા પશુ ડૉક્ટરને પૂછો.

8. તેની મર્યાદા જાણો

દરેક ગાયની એક મર્યાદા હોય છે, જે તેની ઓલાદ અને ઉંમરથી નક્કી થાય છે. દેશી ગાયને ગમે તેટલું સારું ખવડાવો, તે HF ગાય જેટલું દૂધ નહીં આપે. સારો ખોરાક તેને તેના પોતાના શ્રેષ્ઠ દૂધની નજીક લઈ જાય છે.

Milk Booster થી ફાયદો થાય?

Milk Booster એક સેશે છે, જે તેના ખોરાક પર છાંટવાનું હોય છે: 10 લિટર સુધી દૂધ આપતી ગાયને રોજ 1 સેશે, તેનાથી વધુ હોય તો 2 સેશે. અમારા ફાર્મ ટ્રાયલમાં લગભગ 7મા દિવસથી દૂધ વધવા લાગ્યું. તે સારા ખોરાક ઉપરાંત કામ કરે છે, તેની જગ્યાએ નહીં. Milk Booster જુઓ.

શું ન કરવું

દૂધ વધારવા ઇન્જેક્શન, હોર્મોન કે અજાણ્યા વેચનારના “દૂધ પાઉડર” ન વાપરો. તેમાંના કેટલાક કાયદેસર નથી અને ગાયને નુકસાન કરી શકે છે. દૂધ ઘટે ત્યારે પહેલાં કારણ શોધો — ખોરાક, પાણી, ગરમી કે તબિયત — અને ખાતરી ન હોય ત્યારે તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.

ભેંસને નિભાવનો ખોરાક, તે ઉપરાંત દરેક લિટર માટે વધારાનો ખોરાક, ભરપૂર પાણી અને ઠંડા રહેવાની સગવડ મળે ત્યારે તે વધુ દૂધ આપે છે. ભેંસને ગાય કરતાં ગરમી વધુ લાગે છે, એટલે ઉનાળામાં ઠંડક ખોરાક જેટલી જ જરૂરી છે. ગરમીમાં આવવાનું ધ્યાન રાખવું અને સમયસર વિયાણ પણ મહત્ત્વનાં છે.

1. તેના દૂધ પ્રમાણે ખવડાવો

ભેંસને ગાય કરતાં લિટર દીઠ વધુ ખોરાક જોઈએ, કારણ કે ભેંસના દૂધમાં ફેટ અને ઘન તત્ત્વો વધુ હોય છે. તેના રોજના ખોરાકમાં બે ભાગ છે:

• નિભાવ: લીલો ચારો ભરપૂર હોય તો રોજ લગભગ 28–30 kg લીલો ચારો. ફક્ત સૂકો ચારો હોય તો 9–10 kg સૂકો ચારો. બંને થોડા થોડા હોય તો લગભગ 14–15 kg લીલો અને 4–5 kg સૂકો. જરા પણ ચારો ન હોય તો 8–9 kg સંપૂર્ણ આહાર.
• દૂધ: નિભાવ ઉપરાંત, તે આપે તે દરેક લિટર માટે લગભગ 1.25 kg Truemeal TMR-E સંપૂર્ણ આહાર.

ઉદાહરણ: થોડો લીલો અને થોડો સૂકો ચારો ખાતી, 6 લિટર દૂધ આપતી ભેંસને નિભાવ માટે લગભગ 14–15 kg લીલો અને 4–5 kg સૂકો ચારો, અને દૂધ માટે લગભગ 7.5 kg TMR-E (6 × 1.25) જોઈએ.

આ માત્રા TMR-E માટે છે. બીજા ખોરાકની માત્રા અલગ હોય છે, એટલે તેની થેલી પર લખ્યું હોય તે પ્રમાણે આપો. જે પણ ખવડાવો, તેમાં ઊર્જા, પ્રોટીન, રેસા અને ખનિજો સંતુલનમાં જોઈએ. ઘરે ભેળવેલો દાણ રોજ બદલાય છે; સંપૂર્ણ આહાર દરેક કોળિયે સરખો હોય છે.

મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તમારી ભેંસો અને તમારો ચારો લખો, તે રોજના kg, મહિનાની થેલીઓ અને ખર્ચ ગણી આપશે.

2. પાણી અને ઠંડક

ભેંસની ચામડી કાળી હોય છે અને પરસેવાની ગ્રંથિઓ ઓછી હોય છે, એટલે તે જલદી ગરમ થઈ જાય છે. ગરમ થયેલી ભેંસ ઓછું ખાય છે અને ઓછું દૂધ આપે છે. ઉનાળામાં:

• તેને ચોખ્ખા પાણીમાં બેસવા દો, અથવા ગરમ કલાકોમાં બે-ત્રણ વાર તેના પર પાણી છાંટો કે નવડાવો.
• છાપરું કે ઝાડનો છાંયડો આપો, જ્યાં હવા ફરતી હોય.
• આખો દિવસ તેની સામે ચોખ્ખું, ઠંડું પાણી રાખો.
• ઠંડી સવાર અને સાંજે વધુ ખવડાવો.

3. ખોરાક ધીમે ધીમે બદલો

કોઈ પણ ખોરાક એક અઠવાડિયામાં બદલો, રોજ નવો ખોરાક થોડો વધારે. અચાનક ફેરફારથી પેટ બગડી શકે અને દૂધ ઘટી શકે. વાંચો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો.

4. શાંતિથી, નિયમિત દોહવું

રોજ એક જ સમયે દોહો, બની શકે તો એક જ વ્યક્તિ દોહે. ઘણી ભેંસો પાડું પાસે હોય તો દૂધ સારું ઉતારે છે. પૂરું દોહી લો: છેલ્લા દૂધમાં સૌથી વધુ ફેટ હોય છે.

5. ગરમીમાં આવે તેનું ધ્યાન રાખો, અને સમયસર ગાભણ કરાવો

ભેંસ ઘણી વાર ચૂપચાપ ગરમીમાં આવે છે, ક્યારેક ફક્ત રાત્રે કે વહેલી સવારે. તમે ચૂકી જાઓ તો દૂધ અને પાડા વગર મહિનાઓ નીકળી જાય છે. તેને ધ્યાનથી જુઓ, તારીખો લખી રાખો, અને વિયાણ પછી તે ગરમીમાં ન આવી હોય તો તમારા પશુ ડૉક્ટર કે કૃત્રિમ બીજદાન (AI) કાર્યકરને પૂછો.

6. ગાભણ હોય ત્યારે ખોરાક

રોજ વધારાનો ખોરાક આપો: મહિના 1–3 માં +1 kg, મહિના 4–7 માં +2 kg અને મહિના 8–10 માં +3 kg. તે દૂધ આપતી હોય કે વસૂકેલી, બંનેમાં સરખું. વાંચો: ગાભણ ગાય કે ભેંસને શું ખવડાવવું.

7. તબિયત

• આઉ (બાવલું) કઠણ, ગરમ કે સોજેલું હોય, અથવા દૂધમાં ગાંઠા હોય: વહેલા તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.
• પાડાં અને મોટી ભેંસોને તમારા પશુ ડૉક્ટર કહે તે મુજબ કૃમિની દવા આપો.
• FMD (ખરવા-મોવાસા) અને HS (ગળસૂંઢો) જેવી રસી, સમયસર, તમારા પશુ ડૉક્ટર કહે તે મુજબ.
• ખાતી ન હોય, તાવ હોય, કે દૂધ અચાનક ઘટી જાય: તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.

Milk Booster થી ફાયદો થાય?

Milk Booster એક સેશે છે, જે તેના ખોરાક પર છાંટવાનું હોય છે: 4 લિટર સુધી દૂધ આપતી ભેંસને રોજ 1 સેશે, તેનાથી વધુ હોય તો 2 સેશે. તે સારા ખોરાક ઉપરાંત કામ કરે છે, તેની જગ્યાએ નહીં. Milk Booster જુઓ.

શું ન કરવું

દૂધ વધારવા અજાણ્યા વેચનારનાં ઇન્જેક્શન કે પાઉડર ન વાપરો. તેમાંના કેટલાક કાયદેસર નથી અને તેને નુકસાન કરી શકે છે. દરેક ભેંસની એક મર્યાદા હોય છે, જે ઓલાદ અને ઉંમરથી નક્કી થાય છે; સારું ખવડાવેલી દેશી ભેંસ પોતાના શ્રેષ્ઠ દૂધની નજીક પહોંચે છે, પણ સારી મુર્રા જેટલું દૂધ નહીં આપે. ભેંસના દૂધની ફેટ માટે વાંચો: દૂધમાં ફેટ અને SNF કેવી રીતે વધારવા.

પશુને ચારામાંથી પૂરતા રેસા મળે અને તેને પૂરું દોહવામાં આવે ત્યારે દૂધની ફેટ વધે છે. તેને પૂરતી ઊર્જા અને પ્રોટીન મળે અને તે તંદુરસ્ત રહે ત્યારે SNF વધે છે. દૂધમાં ઉમેરી શકાય તેવો કોઈ સલામત પાઉડર નથી. સારી ફેટ અને SNF ખોરાક, પશુ અને દોહવાની રીતમાંથી આવે છે.

ફેટ અને SNF એટલે શું?

ફેટ એટલે દૂધની મલાઈ. SNF એટલે “solids-not-fat” (ફેટ સિવાયનાં ઘન તત્ત્વો): દૂધનું પ્રોટીન, દૂધની શર્કરા અને ખનિજો. મોટા ભાગની ડેરી બંનેની તપાસ કરે છે અને તે મુજબ પૈસા આપે છે, એટલે ફેટ કે SNF થોડા વધે તો પણ દરેક લિટરનો તમારો ભાવ વધી શકે. દરેક પોઇન્ટની કેટલી કિંમત છે તે તમારી ડેરીના ભાવ પત્રકમાં જુઓ.

ફેટ કેમ ઓછી આવે છે

• ચારો ઓછો. ફેટ લીલા અને સૂકા ચારાના રેસામાંથી બને છે. ખોરાકમાં અનાજ કે દાણ વધુ અને ચારો ઓછો હોય તો ફેટ ઓછી આવે.
• એક સાથે વધુ અનાજ. અનાજનું મોટું ભોજન પેટ બગાડે છે અને ફેટ ઘટાડે છે. દિવસનો ખોરાક બે-ત્રણ વારમાં આપો.
• પૂરું દોહવામાં ન આવે. આઉમાંથી છેલ્લે નીકળતા દૂધમાં સૌથી વધુ ફેટ હોય છે. વહેલું અટકી જવાથી તે અંદર રહી જાય છે.
• દૂધની ટોચ. ગાય સૌથી વધુ દૂધ આપતી હોય ત્યારે સામાન્ય રીતે ફેટ સૌથી ઓછી હોય છે, અને વેતરના પાછલા ભાગમાં વધે છે.
• ગરમી. ગરમ હવામાનમાં પશુ ઓછો ચારો ખાય છે, અને ફેટ ઘટે છે.
• ઓલાદ. HF ગાયોની ફેટ સામાન્ય રીતે જર્સી, દેશી ગાય કે ભેંસ કરતાં ઓછી હોય છે.

SNF કેમ ઓછું આવે છે

• તે આપે તેટલા દૂધ માટે ખોરાક ઓછો, ખાસ કરીને ઊર્જા અને પ્રોટીન. વેતરની શરૂઆતમાં આ સામાન્ય છે, જ્યારે દૂધ તે ખાઈ શકે તેના કરતાં ઝડપથી વધે છે.
• આઉનો ચેપ (મસ્ટાઇટિસ), ભલે આંખે ન દેખાય. તમારા પશુ ડૉક્ટર દૂધની તપાસ કરી શકે.
• ગરમીનો તણાવ અને લાંબા કલાકો પાણી વગર.
• દૂધમાં પાણી ઉમેરવાથી SNF તરત ઘટે છે, અને ડેરી તેની તપાસ કરે છે.

શું કરવું

• રોજ ચારો આપો, અને તે આપે તેટલા દૂધ પ્રમાણે ખવડાવો. ગાય: નિભાવ ઉપરાંત દરેક લિટર માટે લગભગ 0.8 kg Truemeal TMR-E સંપૂર્ણ આહાર. ભેંસ: લિટર દીઠ લગભગ 1.25 kg.
• ખોરાક સંતુલિત રાખો: ઊર્જા, પ્રોટીન, રેસા અને ખનિજો એક સાથે. TMR-E માં ઓછામાં ઓછા 35% રેસા (NDF) અને ઓછામાં ઓછું 16% પ્રોટીન છે, દરેક કોળિયે સરખું ભેળવેલું.
• ખોરાક ધીમે ધીમે, એક અઠવાડિયામાં બદલો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો.
• રોજ એક જ સમયે, શાંતિથી દોહો, અને પૂરું દોહી લો.
• પશુઓને ઠંડાં રાખો અને આખો દિવસ ચોખ્ખું પાણી આપો.
• દરેક વખતે દોહતી વખતે આઉ તપાસો. ગાંઠા, સોજો કે ગરમી દેખાય તો તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.

ડેરીની સ્લિપ સાચવો

દર અઠવાડિયે ડેરીની સ્લિપ પરની ફેટ અને SNF લખી રાખો. ખોરાક બદલો ત્યારે નક્કી કરતાં પહેલાં ત્રણ-ચાર અઠવાડિયાં રાહ જુઓ. એક સમયે એક જ વસ્તુ બદલો, જેથી ખબર પડે કે શાનાથી ફાયદો થયો.

કેવાં પરિણામની આશા રાખી શકાય?

અમારા પોતાના ફાર્મ રેકોર્ડમાં, TMR-E ખવડાવતા ખેડૂતોએ દૂધનાં ઘન તત્ત્વો (ફેટ + SNF) માં 10% સુધીનો વધારો જોયો. પરિણામ પશુ, ચારો અને સંભાળ પ્રમાણે બદલાય છે. વધુ દૂધ માટે સારા ખોરાક ઉપરાંત Milk Booster આપી શકાય; તે ચારા કે ખોરાકની જગ્યા લેતું નથી. Milk Booster જુઓ.

દૂધમાં ક્યારેય કશું ઉમેરશો નહીં

બજારમાં “દૂધની ફેટ વધારવા”નાં કેમિકલ અને પાઉડર વેચાતાં દેખાશે. દૂધમાં કંઈ પણ ઉમેરવું એ ભેળસેળ છે. તે કાયદાની વિરુદ્ધ છે, લોકોને બીમાર કરી શકે છે, અને ડેરીની તપાસમાં પકડાઈ જાય છે. ફેટ અને SNF ફક્ત ખોરાક, તબિયત અને દોહવાની રીતથી જ વધારો.

મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તે બતાવે છે કે દરેક પશુને કેટલું ખવડાવવું, અને દૂધના દરેક લિટર પર તમારો ખોરાક ખર્ચ.

બકરાં અને ઘેટાંને તેમના શરીરના વજન પ્રમાણે પૂરતો સંતુલિત ખોરાક મળે, ચોખ્ખું પાણી મળે અને તેમને કૃમિ ન હોય ત્યારે તેમનું વજન વધે છે. વજન વધારવા માટે Truemeal TMR-E સંપૂર્ણ આહાર એકલો આપો તો રોજ શરીરના વજનના 5%, અથવા 6% લીલા ચારા સાથે 3%. દર બે અઠવાડિયે થોડાં પશુઓનું વજન કરો અને તે વધે તેમ ખોરાક વધારો.

કેટલું ખવડાવવું

ઘેટાં-બકરાંને અંદાજથી નહીં, શરીરના વજન પ્રમાણે ખવડાવાય છે.

• વજન વધારવા, ફક્ત સંપૂર્ણ આહાર: રોજ શરીરના વજનના 5%. 20 kg નું બકરું રોજ લગભગ 1 kg ખાય.
• વજન વધારવા, લીલા ચારા સાથે: 3% સંપૂર્ણ આહાર અને 6% લીલો ચારો. 20 kg નું બકરું લગભગ 0.6 kg આહાર અને 1.2 kg લીલો ચારો ખાય.
• બ્રીડિંગ માટેનાં પશુ, ફક્ત સંપૂર્ણ આહાર: રોજ શરીરના વજનના 3.5%.
• બ્રીડિંગ માટેનાં પશુ, લીલા ચારા સાથે: 2% સંપૂર્ણ આહાર અને 6% લીલો ચારો.

આ માત્રા Truemeal ના સંપૂર્ણ આહાર માટે છે. બીજા ખોરાકની માત્રા અલગ હોય છે, એટલે તેની થેલી પર લખ્યું હોય તે પ્રમાણે આપો.

ઉદાહરણ: વજન વધારવા ઉછેરાતાં 25 kg નાં 10 ઘેટાંનાં બચ્ચાં ફક્ત સંપૂર્ણ આહાર પર રોજ લગભગ 12.5 kg ખાય. એટલે મહિને 25 kg ની લગભગ 15 થેલી.

મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તમારું ટોળું અને તેમનું વજન લખો, તે રોજના kg, મહિનાની થેલીઓ અને ખર્ચ ગણી આપશે.

અંદાજ નહીં, વજન કરો

દર બે અઠવાડિયે 2–3 સામાન્ય પશુઓનું વજન કરો. તે મોટાં થાય તેમ તેમને વધુ ખોરાક જોઈએ. તમારી ખોરાક યોજનામાં વજન બદલો, એટલે માત્રા પણ બદલાઈ જશે. વાંચો: થોડાંનું વજન કરો, બધાંને બરાબર ખવડાવો.

વજન વધારવાનું શરૂ કરતાં પહેલાં

• પહેલાં તમારા પશુ ડૉક્ટર કહે તે મુજબ કૃમિની દવા આપો. તમે પૈસા ખર્ચીને આપો તે ખોરાક કૃમિ ખાઈ જાય છે.
• સમયસર રસી અપાવો, જેમ કે PPR અને એન્ટરોટોક્સીમિયા સામે, તમારા પશુ ડૉક્ટર કે પશુપાલન વિભાગ કહે તે મુજબ.
• નાનાં, તંદુરસ્ત, ચપળ પશુ પસંદ કરો. બીમાર કે બહુ ઘરડું પશુ ગમે તે ખવડાવો, સારું વજન નહીં વધારે.
• નવાં પશુઓને ટોળામાં ભેળવતાં પહેલાં બે-એક અઠવાડિયાં અલગ રાખો.

ધીમે ધીમે શરૂ કરો

પહેલા જ દિવસે નવા ખોરાકની પૂરી માત્રા ન આપો. એક સાથે વધુ પડતો ભારે ખોરાક આફરો કે ખાટું પેટ કરી શકે, જેનાથી ઘેટાં-બકરાં મરી પણ શકે. નવો ખોરાક એક અઠવાડિયામાં, રોજ થોડો વધારે આપીને શરૂ કરો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો. દિવસનો ખોરાક બે-ત્રણ વારમાં આપો.

પાણી, છાંયડો અને જગ્યા

• હંમેશાં ચોખ્ખું પાણી, ઉનાળામાં વધુ. જે પશુ ઓછું પાણી પીએ તે ઓછું ખાય.
• છાંયડો અને સૂકો, ચોખ્ખો વાડો. ભીની જમીનથી પગની તકલીફો થાય છે.
• ભીડ ન કરો. નબળાં પશુઓ ખોરાકથી દૂર ધકેલાઈ જાય છે. બધાં એક સાથે ખાઈ શકે તેટલી ગમાણની જગ્યા આપો.

બજારનું આયોજન કરો

ઘણા ખેડૂતો બકરી ઈદ, ઉત્તરાયણ કે દશેરા જેવા તહેવારના બજાર માટે વજન વધારે છે, જ્યારે ભાવ ઊંચા હોય છે. તારીખ પરથી પાછળ ગણો: કેટલાં અઠવાડિયાં ખવડાવવું પડશે તે નક્કી કરો, અને સમયસર ખોરાક ખરીદો.

કેવાં પરિણામની આશા રાખી શકાય?

અમારા પોતાના ફાર્મ રેકોર્ડમાં, TMR-E પરનાં ઘેટાં-બકરાંનું વજન કુલ 6 kg સુધી વધ્યું. પરિણામ ઓલાદ, ઉંમર, ચારો અને સંભાળ પ્રમાણે બદલાય છે.

પશુ ડૉક્ટરને ક્યારે બોલાવવા

જે પશુ ખાવાનું બંધ કરે, જેનું પેટ ફૂલી જાય, ઝાડા થાય, ઉધરસ આવે કે ખૂબ તાવ હોય, તેને વધુ ખોરાક નહીં, તમારા પશુ ડૉક્ટરની જરૂર છે. અજાણ્યા વેચનારનાં વજન વધારવાનાં ટોનિક કે ઇન્જેક્શન ન વાપરો.

TMR-E ઓર્ડર કરો અથવા ક્યાંથી ખરીદવું પર તમારી નજીકની દુકાન શોધો.

દૂધ માટે સૌથી સારું પશુ દાણ એ છે, જે તમારાં પશુઓ તંદુરસ્ત રહે અને તમારા પૈસામાં સૌથી વધુ દૂધ અપાવે. ખોરાકને થેલીના ભાવથી નહીં, પણ તેનાથી બનતા દૂધના દરેક લિટરના ખર્ચથી માપો. થેલી વાંચો, દર વખતે ખોરાક સરખો આવે છે કે નહીં તે જુઓ, અને નક્કી કરતાં પહેલાં તેને બરાબર અજમાવો.

1. થેલી વાંચો

સારી થેલી તમને જણાવે છે કે તમે શું ખરીદો છો. આ જુઓ:

• તે બનાવનાર કંપનીનું નામ અને સરનામું.
• ખોરાકનો લાઇસન્સ નંબર કે ગુણવત્તાનું ચિહ્ન.
• બેચ નંબર, બન્યાની તારીખ અને ક્યાં સુધી વાપરી શકાય તેની તારીખ.
• ચોખ્ખું વજન અને MRP.
• તેમાં શું છે: ઓછામાં ઓછું પ્રોટીન, ફેટ, રેસા અને ભેજ, અને બની શકે તો ઊર્જા, કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ.
• ખવડાવવાની સ્પષ્ટ સૂચના: કયા પશુને, રોજ કેટલું.

થેલી પર તેમાં શું છે કે કોણે બનાવ્યું તે ન લખ્યું હોય, તો ખરીદતાં પહેલાં કારણ પૂછો.

2. એક મોટો આંકડો નહીં, સંતુલન જુઓ

ફક્ત પ્રોટીનનો આંકડો ઊંચો હોવાથી ખોરાક સારો બનતો નથી. દૂધ આપતા પશુને ઊર્જા (અનાજ), પ્રોટીન (ખોળ), રેસા (ચારો) અને ખનિજો એક સાથે જોઈએ. રેસા ઓછા હોય તો દૂધની ફેટ ઘટે છે. ઊર્જા ઓછી હોય તો દૂધ અને SNF ઘટે છે. તમારી પાસેના ચારા સાથે આ ખોરાક બંધબેસે છે કે નહીં, તે તમારા પશુ ડૉક્ટર કે પોષણ સલાહકારને પૂછો.

3. દૂધના લિટર દીઠ ખર્ચ ગણો

સસ્તી થેલી પણ મોંઘી પડી શકે, જો તે વધુ ખવડાવવી પડે અથવા દૂધ ઘટે. મોંઘી થેલી પણ સસ્તી પડી શકે, જો દરેક લિટરનો ખર્ચ ઓછો થાય. આ રીતે ગણો:

• રોજ કેટલા kg ખોરાક આપો છો અને kg દીઠ ભાવ કેટલો છે, તે લખો.
• બંનેનો ગુણાકાર કરો: તે તમારો રોજનો ખોરાક ખર્ચ છે.
• તેને તે દિવસે વેચેલા દૂધના લિટરથી ભાગો.
• જવાબ એ તમારો લિટર દીઠ ખોરાક ખર્ચ છે. જુદા જુદા ખોરાક વચ્ચે આ આંકડાની સરખામણી કરો.

સરખામણી પણ સરખી વસ્તુઓની કરો. થેલીઓ 25, 50 કે 70 kg ની આવે છે, એટલે kg દીઠ ભાવ સરખાવો. સંપૂર્ણ આહાર (TMR આહાર પણ કહેવાય) માં ચારો અને થોડો ભેજ પહેલેથી ભેળવેલાં હોય છે, અને તમે ખરીદતા હો તે ચારાનો અમુક ભાગ તે પૂરો કરે છે. દાણ (concentrate) એવું નથી કરતું. એટલે ફક્ત એક થેલી સામે બીજી થેલી નહીં, આખા દિવસના ખોરાક પર તમે કેટલું ખર્ચો છો તે સરખાવો.

મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તે દૂધના લિટર દીઠ તમારો ખોરાક ખર્ચ બતાવે છે.

4. દર વખતે સરખો

ખોરાક બદલાય નહીં ત્યારે પશુ સૌથી સારું કરે છે. વેચનારને પૂછો કે ખોરાકની તપાસ કેવી રીતે અને કેટલી વાર થાય છે. એક થેલીથી બીજી થેલીમાં ગંધ, દેખાવ કે સ્પર્શ અલગ લાગે, તો તે ચેતવણીની નિશાની છે.

5. તાજો માલ

• બન્યાની તારીખ જુઓ. જેટલો તાજો, તેટલો સારો.
• ફાટેલી, ભીની, ગઠ્ઠાવાળી, કે ખાટી કે ફૂગ જેવી ગંધવાળી થેલીઓ ન ખરીદો.
• દુકાન થેલીઓ કેવી રીતે રાખે છે તે જુઓ: સૂકી જગ્યાએ, છાંયડામાં, જમીનથી ઊંચે.
• ઘરે પણ થેલીઓ એ જ રીતે રાખો. વાંચો: તમારી થેલીઓ તાજી રાખો.

6. પુરવઠો અને મદદ

ખોરાક ત્યારે જ કામનો છે, જ્યારે તે તમને દર અઠવાડિયે, વાજબી ભાવે, નજીકમાં મળી શકે. ડિલિવરી, સૌથી નજીકના ડીલર, અને ખોરાક વિશે પ્રશ્ન હોય ત્યારે કોને ફોન કરવો, તે પૂછો.

7. બરાબર અજમાવો

• એક અઠવાડિયામાં ધીમે ધીમે બદલો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો.
• નક્કી કરતાં પહેલાં ત્રણ-ચાર અઠવાડિયાં ખવડાવો.
• નોંધ રાખો: રોજના લિટર, ડેરીની સ્લિપ પરની ફેટ અને SNF, પશુઓ કેટલું સારું ખાય છે અને તેમના શરીરની હાલત.
• એક સમયે એક જ વસ્તુ બદલો, જેથી ખબર પડે કે ફરક શાનાથી પડ્યો.

Truemeal ક્યાં બંધબેસે છે

Truemeal TMR-E ગાય, ભેંસ, ઘેટાં અને બકરાં માટે 25 kg થેલીમાં આવતો સંપૂર્ણ આહાર છે. તેનું પોષક તત્ત્વોનું ટેબલ અને ખવડાવવાની સૂચના TMR-E પાના પર છે. બીજા કોઈ પણ ખોરાકની જેમ, તેના પર પણ આ જ ચેકલિસ્ટ વાપરો.