ગાયને પૂરતો અને સંતુલિત ખોરાક મળે, આખો દિવસ ચોખ્ખું પાણી મળે, અને તે ઠંડી અને તંદુરસ્ત રહે ત્યારે તે વધુ દૂધ આપે છે. દરેક ગાયને તે આપે તેટલા દૂધ પ્રમાણે ખવડાવો, બધી ગાયોને એકસરખું નહીં. ખાલી પેટની ખોટ કોઈ પાઉડર કે ઇન્જેક્શન પૂરી કરી શકતું નથી.
1. પૂરતો ખોરાક આપો, અને યોગ્ય ખોરાક આપો
ઘણી ગાયોને ખોરાક ઓછો જ મળે છે, અથવા 5 લિટર આપતી હોય કે 15, દરેક ગાયને સરખો ખોરાક અપાય છે. દૂધ આપતી ગાયના રોજના ખોરાકમાં બે ભાગ જોઈએ:
- નિભાવ: તેનું શરીર ચલાવવા જોઈતો ખોરાક. લીલો ચારો ભરપૂર હોય તો રોજ લગભગ 24–25 kg લીલો ચારો. ફક્ત સૂકો ચારો હોય તો 8–9 kg સૂકો ચારો. જરા પણ ચારો ન હોય તો 7–8 kg સંપૂર્ણ આહાર.
- દૂધ: નિભાવ ઉપરાંત, તે આપે તે દરેક લિટર માટે લગભગ 0.8 kg Truemeal TMR-E સંપૂર્ણ આહાર. 10 લિટર આપતી ગાયને દૂધ માટે લગભગ 8 kg જોઈએ.
આ માત્રા TMR-E માટે છે. બીજા ખોરાકની માત્રા અલગ હોય છે, એટલે તેની થેલી પર લખ્યું હોય તે પ્રમાણે આપો.
ખોરાકમાં સંતુલન પણ જોઈએ: ઊર્જા (અનાજ), પ્રોટીન (ખોળ), રેસા (ચારો) અને ખનિજો. એક વસ્તુ વધુ અને બીજી ઓછી હોય તો દૂધ અટકે છે. સંપૂર્ણ આહારમાં આ ચારેય ભેળવેલાં આવે છે, એટલે ગાય ફક્ત તેને ગમતું વીણીને ખાઈ શકતી નથી.
મારી મફત ખોરાક યોજના બનાવો — તે તમારા ફાર્મની દરેક ગાય માટે આ હિસાબ કરી આપે છે.
2. આખો દિવસ ચોખ્ખું પાણી
દૂધમાં મોટા ભાગે પાણી જ હોય છે. જે ગાય ઇચ્છે ત્યારે પાણી ન પી શકે તે ઓછું દૂધ આપે છે. આખો દિવસ તેની સામે ચોખ્ખું પાણી રાખો, હવાડો રોજ સાફ કરો, અને ઉનાળામાં વધુ પાણી આપો. વધુ વાંચો: હંમેશાં ચોખ્ખું પાણી.
3. ખોરાક ધીમે ધીમે બદલો
ખોરાક અચાનક બદલવાથી પેટ બગડે છે, અને દિવસો સુધી દૂધ ઘટી શકે છે. કોઈ પણ નવો ખોરાક એક અઠવાડિયામાં શરૂ કરો: એક અઠવાડિયામાં TMR આહાર પર લાવો.
4. તેને ઠંડી અને આરામમાં રાખો
ગરમીથી દૂધ ઘટે છે. ઉનાળામાં છાંયડો અને હવાની અવરજવર આપો, અને સૌથી ગરમ કલાકોમાં ગાયો પર પાણી છાંટો કે નવડાવો. સૂકી, ચોખ્ખી જમીન અને બેસવાની જગ્યા આપો. બેસીને વાગોળતી ગાય દૂધ બનાવતી ગાય છે.
5. એક જ સમયે દોહો, અને પૂરું દોહો
રોજ એક જ સમયે, શાંતિથી દોહો, બની શકે તો એક જ વ્યક્તિ દોહે. પૂરું દોહી લો: આઉમાંથી છેલ્લે નીકળતા દૂધમાં સૌથી વધુ ફેટ હોય છે. ઘોંઘાટ, મારઝૂડ કે ઉતાવળમાં દોહવાથી ગાય દૂધ ચડાવી રાખે છે.
6. તેની તબિયત પર ધ્યાન રાખો
- આઉ (બાવલું) કઠણ, ગરમ કે સોજેલું હોય, અથવા દૂધમાં ગાંઠા હોય: આ મસ્ટાઇટિસ (આઉનો સોજો) હોઈ શકે. વહેલા તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.
- કૃમિ અને ઇતરડી: તમારા પશુ ડૉક્ટર કહે તે મુજબ કૃમિની દવા અને સારવાર આપો.
- FMD (ખરવા-મોવાસા) જેવી રસી: સમયસર, તમારા પશુ ડૉક્ટર કે પશુપાલન વિભાગ કહે તે મુજબ.
- ખાતી ન હોય, તાવ હોય, કે દૂધ અચાનક ઘટી જાય: તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.
7. વિયાણ પહેલાં અને પછી સંભાળ
આખા વેતરમાં તે કેટલું દૂધ આપશે તે વિયાણની આસપાસનાં અઠવાડિયાં પર ઘણું આધાર રાખે છે. ગાભણ હોય ત્યારે રોજ વધારાનો ખોરાક આપો: મહિના 1–3 માં +1 kg, મહિના 4–6 માં +2 kg અને મહિના 7–9 માં +3 kg. વાંચો: ગાભણ ગાય કે ભેંસને શું ખવડાવવું. વિયાણ પહેલાં તેને વસૂકવીને આરામ આપો; સામાન્ય રીતે લગભગ બે મહિનાની સલાહ અપાય છે. વિયાણ પછી દૂધ વધે તેમ તેનો ખોરાક ધીમે ધીમે વધારો. તમારી ગાયોને પહેલાં મિલ્ક ફીવર (સુવા રોગ) થયો હોય, તો આગલા વિયાણ પહેલાં શું કરવું તે તમારા પશુ ડૉક્ટરને પૂછો.
8. તેની મર્યાદા જાણો
દરેક ગાયની એક મર્યાદા હોય છે, જે તેની ઓલાદ અને ઉંમરથી નક્કી થાય છે. દેશી ગાયને ગમે તેટલું સારું ખવડાવો, તે HF ગાય જેટલું દૂધ નહીં આપે. સારો ખોરાક તેને તેના પોતાના શ્રેષ્ઠ દૂધની નજીક લઈ જાય છે.
Milk Booster થી ફાયદો થાય?
Milk Booster એક સેશે છે, જે તેના ખોરાક પર છાંટવાનું હોય છે: 10 લિટર સુધી દૂધ આપતી ગાયને રોજ 1 સેશે, તેનાથી વધુ હોય તો 2 સેશે. અમારા ફાર્મ ટ્રાયલમાં લગભગ 7મા દિવસથી દૂધ વધવા લાગ્યું. તે સારા ખોરાક ઉપરાંત કામ કરે છે, તેની જગ્યાએ નહીં. Milk Booster જુઓ.
શું ન કરવું
દૂધ વધારવા ઇન્જેક્શન, હોર્મોન કે અજાણ્યા વેચનારના “દૂધ પાઉડર” ન વાપરો. તેમાંના કેટલાક કાયદેસર નથી અને ગાયને નુકસાન કરી શકે છે. દૂધ ઘટે ત્યારે પહેલાં કારણ શોધો — ખોરાક, પાણી, ગરમી કે તબિયત — અને ખાતરી ન હોય ત્યારે તમારા પશુ ડૉક્ટરને બોલાવો.
